Antimicrobiëleresistentie (AMR) vormt een toenemende wereldwijde uitdaging binnen zowel dehumane als de veterinaire geneeskunde. In de gezelschapsdierenpraktijk behorenhuidinfecties — en met name pyodermie bij de hond — tot de meest voorkomenderedenen voor het voorschrijven van systemische antibiotica. Dermatologie is daaromeen belangrijk aandachtsgebied binnen verantwoord antibioticagebruik(antimicrobial stewardship).
De meest recenterichtlijnen van ISCAID (update 2025) benadrukken een duidelijk uitgangspunt:
Topicale antimicrobiële therapie is de eerste keus bij oppervlakkige enoppervlakkig-folliculaire pyodermie.
Systemische antibiotica worden primair gereserveerdvoor diepe infecties of voor gevallen die onvoldoende reageren op correcttoegepaste lokale therapie.
Waarom topische therapie bijdraagt aan vermindering van resistentie
1. Minder systemische selectiedruk
Systemische antibioticabeïnvloeden niet alleen de infectiehaard, maar ook de darmflora, huidflora enomgevingsbacteriën. Hierdoor ontstaat bredere selectiedruk voor resistente bacteriestammen.
Topicale antisepticawerken lokaal op de huid en verstoren het overige microbioom nauwelijks.
2. Lagere kans op resistentieontwikkeling
Antiseptica zoals chlorhexidine werken via meerdere aangrijpingspunten, waaronder verstoring van celmembranen en denaturatie van eiwitten.
Hierdoor is resistentieontwikkeling minder waarschijnlijk dan bij antibiotica, die meestal één specifiek werkingsmechanisme hebben. In de veterinaire dermatologie wordt chlorhexidine al jarenlang toegepast met blijvende effectiviteit en weinig gerapporteerde resistentieproblemen.
3. Vergelijkbare klinische effectiviteit
Onderzoek toont aan dat een 4% chlorhexidine-shampooprotocol (eventueel gecombineerd met aanvullende lokale therapie) klinisch vergelijkbaar kan zijn met systemische amoxicilline-clavulaanzuur bij oppervlakkige pyodermie bij de hond.
Dit ondersteunt het principe dat veel milde tot matig ernstige infecties effectief behandeld kunnen worden zonder systemische antibiotica.
Wanneer is topische therapie eerste keuze?
Topicale therapie alleen is vaak passend bij:
- Oppervlakkige pyodermie (bijvoorbeeld hot spots en intertrigo)
- Gelokaliseerde of milde tot matige bacteriële folliculitis
- Onderhoudstherapie bij recidiverende gevallen met een onderliggende aandoening (zoals atopie)
Systemische antibiotica blijven geïndiceerd bij:
- Diepe pyodermie
- Gegeneraliseerde, ernstige infecties met systemische symptomen
- Onvoldoende respons op correct uitgevoerde topische therapie
(Volgens de richtlijnen van ISCAID 2014, update 2025)
Praktische aandachtspunten voor effectief gebruik
Succes van topische therapie hangt sterk af van duidelijke instructie aan de eigenaar:
- Nextmune heeft speciaal ondersteunde materialen om de juiste instructies aan de eigenaar te geven.
- Start met 2–3 toepassingen per week en pas dit aan op basis van klinische respons
- Zorg voor een contacttijd van 3-6 minuten vóór uitspoelen
- Combineer bij lokale laesies met leave-on producten om therapietrouw te verbeteren
Bij correcte toepassing kan topische therapie het aantal systemische antibiotica- voorschriften binnen dermatologie aanzienlijk verminderen.
Bijdrage aan verantwoord antibioticagebruik
Integratie van topische therapie in standaard dermatologische protocollen:
- Vermindert onnodige blootstelling aan systemische antibiotica
- Verkleint het risico op recidieven door herhaald antibioticagebruik
- Ondersteunt richtlijn-gebaseerde zorg
- Behoudt therapeutische effectiviteit met een lager risico op resistentieontwikkeling
In de moderne eerstelijns dierenartsenpraktijk is topische therapie geen ondersteunende maatregel meer, maar een strategisch onderdeel van verantwoord antibioticabeleid.
Productaanbevelingen:
De volgende producten kunnen een waardevolle rol spelen in het verminderen van onnodig systemisch antibioticagebruik:
Zincoseb Shampoo
Zincoseb shampoo is bestemd voor gebruik bij honden, katten en paarden met een vette of schilferige huid. Het product ondersteunt een normale talgproductie en vermindert roos, doordat het de vorming van nieuwe huidcellen stimuleert. Bovendien heeft het een hydraterend effect en een aangename geur. Het kan continu gebruikt worden of in aanvulling op een medicamenteuze behandeling van Malassezia (gist) dermatitis.
CLX-Wipes
Praktische vochtige reinigingsdoekjes voor honden, katten, paarden en andere dieren, met chloorhexidine, Climbazole en Tris-EDTA. Zeer geschikt voor dagelijkse reiniging van poten, interdigitale ruimtes en huidplooien. Ideaal voor gemakkelijk gebruik tussen het baden door.
Clorexyderm Spot Gel
Een vochtinbrengende gel met chloorhexidine en Tris-EDTA voor hydratatie en bescherming. Creëert een beschermende, maar ademende film op de huid die kan helpen voorkomen dat extra ongewenste bacteriën toegang krijgen tot de huid of wond.
Otodine & Otodine Wipes
Onze gepatenteerde formule voor oren. Bevat een unieke combinatie van chloorhexidine en Tris-EDTA. Verkrijgbaar als oplossing om direct in het oor te druppelen en als doekjes die een gemakkelijk alternatief of aanvulling kunnen zijn voor de huisdiereigenaar om thuis te gebruiken.
Belangrijke referenties
- Loeffler A. et al. ISCAID Guidelines for the treatment of canine pyoderma (2025).
- Hillier A. et al. ISCAID Guidelines for superficial bacterial folliculitis (2014).
- Borio S. et al. Randomized controlled trial comparing 4% chlorhexidine protocol with systemic antibiotics (2015).
- Santoro D. Topical therapy for canine pyoderma: what is new? JAVMA (2023).
